साहित्य शाखा

साहित्य शाखा

१९३४ साली भरलेल्या पहिल्या मुंबई व उपनगर साहित्य संमेलनाचे स्वागताध्यक्ष म्हणून प्रा. अ. बा. गजेंद्रगडकर यांची नियुक्ती झाली आणि तेव्हापासून गजेंद्रगडकरांचे मार्गदर्शन संघाला मिळाले. त्यांच्या खंबीर व निग्रही नेतृत्वामुळे संघ अनेक वादळांतून निभावून जाऊन आपल्या कार्याची छाप पाडू शकला.

श्री. दाजीसाहेब तुळजापूरकर तर संघ स्थापन झाल्यावर पहिले संघाध्यक्ष म्हणून निवडले गेले. व्यवहारी दृष्टीकोन, कार्याच्या त्रोटकपणाबद्दलचा कटाक्ष व साहित्यिक प्रतिष्ठा यायोगे संघाध्यक्ष या पदाचा मानदंड या पहिल्या अध्यक्षापासून निर्माण झाला.

श्री. भास्करराव जाधवांसारखा लोकमान्य आणि राजमान्य कार्यकर्ता संघास लाभल्यामुळे संघाच्या कार्यकर्त्यांची उंची निश्चितपणे वाढली. श्री. भ. सी. सुकथनकर यांच्यासारखा रसिक व कवी संघाच्या आर्थिक अडचणी दूर करण्यासाठी कोषाध्यक्ष म्हणून लाभला म्हणूनच त्याकाळी अनेक अडचणी निभावून गेल्या. श्री. र. धों. कर्वे यांच्यासारखा चिकित्सक व बुद्धिवादी कार्यकर्ता संघाच्या कार्याशी एकरूप झाला यावरून संघात बुद्धिवादाचा प्रभाव पहिल्यापासून होता हे दिसून येईल. श्री. खं. सा. दौंडकर यांच्यासारखा मराठा समाजात मान्यता पावलेला व साहित्यिक पिंडाचा कार्यकर्ता संघास मिळाला याचे संघास फार महत्व वाटते.

१९३८-४१ या कालावधीत परिभाषामंडळ, नवे शुद्धलेखन प्रसार मंडळ, कॉपीराईट कायद्याचा विचार करून त्यांत सुधारणा सुचविण्यासाठी मंडळ, कोकणी भाषिकांची मराठी भाषा बोलणारे म्हणून नोंद व्हावी अशी चळवळ करण्यासाठी मंडळ, अशांसारखी अनेक पोटमंडळे नेमण्यात येउन संघाने व्यापक स्वरूपाचे कार्य करण्यास प्रारंभ केला. महाराष्ट्र साहित्य परिषदेतर्फे घेण्यात येणाऱ्या वाङमयीन परीक्षांसाठी वाङमयाचे अभ्यासवर्ग सुरु करण्यात आल्यावर या परीक्षांचे मुंबईतील केंद्र श्री. वा. रा. ढवळे यांच्या नेतृत्वाने संघाने सुरु केले. हे वर्ग आजतागायत सुरु असून, या वर्षापासून संघाने स्वतःच्या परीक्षा सुरु केल्या.

१९५० साली महाराष्ट्र साहित्य संमेलनाचे ३३ वे अधिवेशन दि. ११ ते १५ मेपर्यंत राजकवी यशवंत दिनकर पेंढारकर यांच्या अध्यक्षतेखाली साजरे झाले. या संमेलनाचे वैशिष्ट्य म्हणजे यावेळी शाखासम्मेलने भरविण्यात येऊन साहित्यातील निरनिराळ्या विभागांवर सांगोपांग चर्चा करण्यात आली.

साहित्य शाखेचे सध्याचे विविध उपक्रम :

  • मुंबई मराठी साहित्य संघाचे मुखपत्र ‘साहित्य’ त्रैमासिक नियमितपणे प्रकाशित होत असते. याचा दिवाळी अंकदेखील प्रकाशित होतो.
  • अमराठी भाषिकांसाठी मराठीचे वर्ग अनेक वर्ष चालविले जातात
    अधिक माहिती करिता येथे क्लिक करा (pdf)
  • वर्गशिक्षण केंद्रे : मुंबई मराठी साहित्य संघ – गिरगाव, चेंबूर तमिळ संघ, सायन तमिळ संघ.
  • वर्धापन दिन – २८ ऑक्टोबर, या दिवशी साहित्य सेवा गौरव पुरस्कारांचे वितरण केले जाते.
  • दिनांक २ ऑक्टोबर हा डॉ. श्रीरंग आडारकर स्मृतिदिन म्हणून साजरा केला जातो. यावेळी एका प्रकाशन संस्थेला कै. वि. पु. भागवत पुरस्कार दिला जातो.
  • बालवाङमय पुरस्कार : – प्रा. गंगाधर गाडगीळ पुरस्कृत, श्री. मिलिंद गाडगीळ स्मृतीप्रीत्यर्थ हा पुरस्कार २००७ सालापासून सुरु करण्यात आला. या पुरस्कार निवडीचे काम समिती सदस्य करत असतात.
  • अमृत व्याख्यानमाला दरवर्षी आयोजित केली जाते.
  • महानगर मराठी साहित्य संमेलन – २०११ सालापासून एकूण ३७ संमेलने झाली.
  • महाविद्यालयीन मराठी साहित्य संमेलन : २००३ सालापासून एकूण नऊ संमेलने झाली.
    दरवर्षी एका महाविद्यालयाच्या सहकार्याने विद्यार्थ्यांचे, विद्यार्थ्यांकरिता, विद्यार्थ्यांनी केलेले संमेलन विद्यार्थ्यांच्या सहभागाने संपन्न केले जाते. यामध्ये परिसंवाद, मुलाखत, कविसंमेलन अशाप्रकारचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. यामध्ये सहभागी विद्यार्थ्यांची निवड आंतरमहाविद्यालयीन वक्तृत्व स्पर्धा घेऊन, कविता मागवून केली जाते.
  • मुंबई मराठी साहित्य संघाचे माजी अध्यक्ष प्रा. गंगाधर गाडगीळ यांच्या स्मृत्यर्थ २०१० सालापासून चर्चासत्र आयोजित केले जाते.

याचबरोबर दरवर्षी मुंबई मराठी साहित्य संघातर्फे अखिल भारतीय मराठी साहित्य महामंडळाच्या सम्मेलनाध्यक्षांचा सत्कार केला जातो. जन्मशताब्दीनिमित्त कार्यक्रम, कविसंमेलने घेतली जातात. सांस्कृतिक महोत्सव, अपूर्व सांस्कृतिक सोहळा यासारख्या कार्यक्रमांचे आयोजनही केले जाते. तसेच संदर्भमूल्य असलेले ग्रंथ प्रकाशित केले जातात.